ره توشه

نام و یاد خدا از بهترین برکات الهی است . به یاد خدا بودن بصیرت می آورد ، چنان که بصیرت نیز سبب یاد خداست : « تذکّروا فإذا هم مبصرون » ( اعراف ، آیه201 ) .

برخی بزرگان ، رساله هایی در برتری ذکر بر فکر نگاشته و گفته اند : ذکر بالاتر از فکر است ( منازل السائرین ، ص43 ) ، چون تفکر محدودۀ خاصی همچون نعمت های الهی ، مصالح شخصی و جامعه دارد : « و یتفکّرون فی خلق السّماوات و الأرض ربّنا ما خلقت هذا باطلا » ( آل عمران ، آیه191 ) اما ذکر از همۀ این ها می گذرد ؛ چندان که خدا به یاد ذاکر است : « فاذکرونی أذکرکم » ( بقره ، آیه152 ) . این فضیلت را دربارۀ ذکر وعده می فرماید نه فکر .

راز برتری ذکر بر فکر ، این است که مقصود از ذکر ، یاد خداست نه نام او ؛ و یاد خدا ، کار عقل عملی است که پس از عبور از فکر است که محصول عقل نظری است . توجه ، انبعاث ، عزم جدّی در یاد خدا مطرح است که مانع هر گونه گرایش به غیر او خواهد بود ، چنان که بهترین پاداش را در بر دارد که مذکور خدا شدن است . غرض آنکه درمان مساس شیطان و علاج نزغ و مسّ و ارادۀ حمله و تهاجم او یاد عملی خداست نه فکر علمی او و یاد ، کار عقل عملی است و فکر کار عقل نظری .

تسنیم ، تفسیرقرآن کریم ، آیةالله جوادی آملی ، جلد31 ، صفحات 621-622